Rèn luyện kỹ năng tìm hiểu nhu cầu và khả năng trẻ khuyết tật cho sinh viên ngành Giáo dục Mầm non thông qua trải nghiệm hoạt động tích hợp giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật trong tổ chức chế độ sinh hoạt hằng ngày của trẻ ở trường Mầm non

TIN TỨC KHOACÔNG TÁC NGƯỜI HỌCTHƯ VIỆN ẢNH KHOA

14/05/2026

Nguyễn Thị Tím Huế

Khoa Chính trị - Tâm lý - Giáo dục học

Tóm tắt: Bài báo bàn về hoạt động tích hợp giáo dục hoà nhập cho trẻ khuyết tật trong tổ chức chế độ sinh hoạt hàng ngày của trẻ ở trường Mầm non. Trong đào tạo giáo viên Mầm non, việc tìm hiểu nhu cầu và khả năng của trẻ khuyết tật chỉ thực sự hiệu quả khi sinh viên được trải nghiệm cùng trẻ trong các hoạt động hàng ngày của trẻ ở trường Mầm non.

Summary: This article discusses the activity of inclusive education for children with disabilities in organizing daily routines at preschool institutions. In preschool teacher training, understanding the needs and abilities of children with disabilities can only be effectively achieved when students experience working with such children during daily activities at preschool institutions.

Từ khóa: trẻ khuyết tật, khả năng của trẻ khuyết tật, nhu cầu của trẻ khuyết tật, giáo dục hòa nhập

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Trẻ em bình thường và trẻ em khuyết tật đều có những nhu cầu và khả năng nhất định. Một số trẻ khuyết tật có thể có những khả năng đặc biệt sẽ được bộc lộ nếu trẻ được tham gia các hoạt động phù hợp. Mỗi trẻ khuyết tật có năng lực riêng cần được phát hiện sớm và bồi dưỡng kịp thời, thường xuyên để bù đắp những khiếm khuyết. Hiểu rõ đặc điểm của từng trẻ khuyết tật giúp giáo viên Mầm non đáp ứng nhu cầu học tập cá nhân của trẻ, định hướng và hướng dẫn các hoạt động thiết thực và có ý nghĩa với trẻ. Đồng thời giáo viên cũng sẽ xác định được mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục phù hợp với từng trẻ. Việc rèn luyện kỹ năng tìm hiểu nhu cầu và khả năng của trẻ khuyết tật cho sinh viên ngành Giáo dục mầm non thông qua trải nghiệm hoạt động tích hợp giáo dục hoà nhập cho trẻ khuyết tật trong tổ chức chế độ sinh hoạt hàng ngày của trẻ ở trường Mầm non là nhiệm vụ học tập cần thiết của sinh viên, là phương pháp dạy học tích cực của giảng viên trong giảng dạy học phần “Giáo dục hoà nhập”, giúp sinh viên tiếp cận được năng lực tìm hiểu đặc điểm tâm sinh lí trẻ khuyết tật và xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân đối với trẻ khuyết tật học hoà nhập.

2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

2.1. Một số khái niệm liên quan

2.1.1. Trẻ khuyết tật

Theo Luật người khuyết tật (2010), người khuyết tật là người bị khiếm khuyết một hoặc nhiều bộ phận cơ thể hoặc bị suy giảm chức năng được biểu hiện dưới dạng tật khiến cho lao động, sinh hoạt, học tập gặp khó khăn.Từ đó có thể hiểu trẻ khuyết tật là những trẻ em bị khiếm khuyết một hoặc nhiều bộ phận cơ thể hoặc bị suy giảm chức năng, biểu hiện dưới dạng tật, khiến cho hoạt động vui chơi, học tập, sinh hoạt gặp khó khăn. Các dạng khuyết tật bao gồm: 1) Khuyết tật vận động; 2) Khuyết tật nghe, nói; 3) Khuyết tật nhìn; 4) Khuyết tật thần kinh, tâm thần; 5) Khuyết tật trí tuệ; 6) Khuyết tật khác.

Hiện nay, các tài liệu khoa học thường chia ra các dạng khuyết tật như sau: 1) Khiếm thính; 2) Khiếm thị; 3) Khuyết tật trí tuệ; 4) Khuyết tật ngôn ngữ; 5) Khuyết tật vận động; 6) Rối loạn phổ tự kỉ; 7) Tăng động giảm chú ý; 8) Đa tật và các tật khác.

2.1.2. Nhu cầu của trẻ khuyết tật

Nhu cầu là những đòi hỏi tất yếu của cá nhân cần được thoả mãn. Nhu cầu được ý thức đầy đủ và sâu sắc sẽ trở thành động lực thúc đẩy con người tích cực trong hoạt động.

Theo Maslow, hệ thống nhu cầu của con người được sắp xếp theo thứ tự bậc thang (tháp nhu cầu) bao gồm từ nhu cầu vật chất, an toàn, yêu thương, tôn trọng đến nhu cầu khẳng định bản thân. Trẻ khuyết tật có những nhu cầu cần được đáp ứng theo từng dạng tật bao gồm các nhu cầu:

- Nhu cầu vật chất: Trẻ khuyết tật cần được giúp đỡ đặc biệt trong sinh hoạt như ăn, uống, mặc, ở, đi lại…

- Nhu cầu an toàn: Trẻ khuyết tật cần sự hỗ trợ về chăm sóc và y tế khi các dạng tật có những biểu hiện hoặc diễn tiến ảnh hưởng đến an toàn tính mạng của trẻ.

- Nhu cầu yêu thương: Trẻ khuyết tật cần sự cảm thông và tình yêu thương chứ không phải sự kỳ thị.

- Nhu cầu tôn trọng: Trẻ khuyết tật cần hơn sự thừa nhận của người khác về năng lực, phẩm giá hơn là sự thương hại.

- Nhu cầu phát triển nhân cách: Trẻ khuyết tật cần có môi trường giáo dục hoà nhập và chuyên biệt phù hợp để khắc phục hạn chế khuyết tật và phát huy khả năng.

Đáp ứng nhu cầu của trẻ khuyết tật cần bắt đầu từ việc tìm hiểu nhu cầu của trẻ, xác định các nhu cầu thiết yếu nhất và đáp ứng trước cho trẻ, dần dần sẽ đáp ứng trẻ ở các nhu cầu cao hơn. Cần đảm bảo rằng sự phát triển của trẻ không bị trì hoãn bởi các nhu cầu không được đáp ứng.

2.1.3. Khả năng của trẻ khuyết tật

Khả năng là những đặc điểm của cá nhân có thể đáp ứng được các yêu cầu của hoạt động làm điều kiện cho hoạt động có kết quả. Khả năng của con người rất phong phú, có những khả năng của con người chưa được sử dụng hoặc chưa được phát hiện. Ví dụ khả năng ghi nhớ hình ảnh, âm thanh hoặc con số…Trẻ khuyết tật có những khiếm khuyết nhưng cũng có những khả năng nhất định; có trẻ khuyết tật có khả năng vượt trội. Do đó, tìm hiểu khả năng của trẻ khuyết tật, có biện pháp giáo dục phù hợp để khả năng của trẻ đáp ứng được yêu cầu hoạt động, làm cho hoạt động của trẻ đạt hiệu quả là một nhiệm vụ quan trọng của người làm công tác giáo dục trẻ khuyết tật.

2.1.4. Giáo dục hòa nhập

Giáo dục hòa nhập là phương thức giáo dục chung người khuyết tật với người không khuyết tật trong cơ sở giáo dục. Đặc điểm của giáo dục hòa nhập:

- Giáo dục cho mọi đối tượng trẻ. Trong giáo dục hòa nhập, không có sự tách biệt giữa các trẻ với nhau, mọi trẻ đều được tôn trọng và có giá trị như nhau.

- Học ở trường nơi trẻ sinh sống nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho trẻ.

- Mọi trẻ đều được hưởng một chương trình giáo dục phổ thông. Giáo dục hòa nhập không đánh đồng mọi trẻ em như nhau. Mỗi trẻ có nhu cầu, khả năng khác nhau, vì thế điều chỉnh chương trình cho phù hợp là cần thiết.

- Xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân, điều chỉnh chương trình là việc làm tất yếu của giáo dục hòa nhập để đáp ứng nhu cầu và khả năng của trẻ.

- Đổi mới phương pháp dạy học và thay đổi quan điểm, cách đánh giá là vấn đề cốt lõi để giáo dục hòa nhập đạt hiệu quả cao nhất. Phương pháp dạy học phải hiệu quả, đáp ứng được các nhu cầu khác nhau của trẻ, chú trọng phương pháp học hợp tác, lựa chọn phương pháp và sử dụng đúng lúc.

2.2. Hoạt động tích hợp giáo dục hoà nhập cho trẻ khuyết tật trong tổ chức chế độ sinh hoạt hàng ngày của trẻ ở trường Mầm non

Tích hợp giáo dục hoà nhập cho trẻ khuyết tật thông qua tổ chức hoạt động trong chế độ sinh hoạt hàng ngày là hoạt động cho trẻ khuyết tật tham gia các hoạt động trong chế độ sinh hoạt hàng ngày cùng các trẻ bình thường của lớp học dựa trên kế hoạch giáo dục cá nhân trẻ khuyết tật nhằm giúp trẻ có kỹ năng hòa nhập xã hội, tăng cường khả năng giao tiếp, giúp nhận thức sự vật và hiện tượng xung quanh, hiểu biết và quan tâm đến những ứng xử tình cảm của người khác, tăng cường khả năng hòa nhập cộng đồng.

Để tích hợp giáo dục hoà nhập cho trẻ khuyết tật đạt hiệu quả thì trước hết cần xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân cho trẻ khuyết tật. Mục tiêu giáo dục cá nhân được xây dựng dựa trên khả năng của trẻ, nhu cầu cần đáp ứng, mục tiêu giáo dục mầm non, điều kiện thực hiện (môi trường giáo dục, kinh tế, nhân lực).

Xây dựng và thực hiện kế hoạch giáo dục cá nhân cho trẻ khuyết tật được thực hiện theo một quy trình gồm các bước: 1) Xác định khả năng, nhu cầu và môi trường phát triển của trẻ; 2) Xây dựng mục tiêu giáo dục; 3) Lập kế hoạch giáo dục cá nhân cho trẻ; 4) Thực hiện kế hoạch; 5) Đánh giá kết quả đạt được.

Các hoạt động trong chế độ sinh hoạt hàng ngày có thể tích hợp giáo dục hoà nhập trẻ khuyết tật như: Giờ học, giờ xếp hàng ra vào lớp, hoạt động vui chơi, hoạt động tham quan, hoạt động sinh hoạt hàng ngày như ăn, ngủ…Giáo viên cần phải thường xuyên gần gũi, động viên, khuyến khích, tạo điều kiện để trẻ hòa nhập vui chơi với bạn bè; thường xuyên giáo dục trẻ trong trường, lớp biết thể hiện tình cảm yêu thương, giúp đỡ bạn; giáo dục kỹ năng sống cho trẻ ở mọi lúc mọi nơi; thường xuyên quan tâm theo dõi các hoạt động của trẻ, nhận xét, đánh giá sự phát triển của trẻ theo kế hoạch.

2.3. Quy trình rèn luyện kỹ năng tìm hiểu nhu cầu và khả năng của trẻ khuyết tật cho sinh viên ngành Giáo dục mầm non thông qua trải nghiệm hoạt động tích hợp giáo dục hoà nhập cho trẻ khuyết tật trong tổ chức chế độ sinh hoạt hàng ngày của trẻ ở trường Mầm non

2.3.1. Xác định mục tiêu hoạt động

Kết thúc trải nghiệm hoạt động tích hợp giáo dục hoà nhập cho trẻ khuyết tật trong tổ chức chế độ sinh hoạt hàng ngày của trẻ ở trường Mầm non, sinh viên củng cố được kiến thức về nhu cầu, khả năng của trẻ khuyết tật; biết cách và tìm hiểu được nhu cầu, khả năng một số dạng trẻ khuyết tật. Đây cũng là một phần mục tiêu của học phần Giáo dục hoà nhập mà sinh viên ngành Giáo dục Mầm non phải đạt được khi học xong học phần.

2.3.2. Tổ chức hoạt động lĩnh hội kiến thức

Hệ thống kiến thức về nhu cầu và khả năng của trẻ khuyết tật cũng như các cách để tìm hiểu khả năng, nhu cầu trẻ khuyết tật được giảng viên hướng dẫn trong giờ học trên lớp khi giảng dạy học phần “Giáo dục hoà nhập”. Các giờ học này thực hiện trước khi tổ chức cho sinh viên trải nghiệm tổ chức hoạt động tích hợp giáo dục hoà nhập cho trẻ khuyết tật trong chế độ sinh hoạt hàng ngày của trẻ ở trường Mầm non. Ở bước này, sinh viên chủ động thực hiện các nhiệm vụ đọc giáo trình, tài liệu và chuẩn bị tâm thế cho hoạt động trải nghiệm ở trường Mầm non đặc biệt là được tiếp cận kế hoạch giáo dục cá nhân trẻ khuyết tật ở trường Mầm non.

2.3.3. Tổ chức hoạt động quan sát và thực hành theo hướng dẫn

Quan sát trẻ khuyết tật tham gia các hoạt động trong chế độ sinh hoạt hàng ngày cùng với trẻ bình thường và thực hành theo hướng dẫn của giáo viên Mầm non là nhiệm vụ giữ vai trò quyết định việc hình thành kỹ năng tìm hiểu nhu cầu và khả năng trẻ khuyết tật ở sinh viên. Cùng với giáo viên Mầm non, sinh viên thực hiện quan sát biểu hiện nhu cầu, khả năng của trẻ, trò chuyện và thực hành theo hướng dẫn của giáo viên Mầm non trong các hoạt động tích hợp giáo dục hoà nhập sau đây:

- Giờ học: Xếp trẻ vào chỗ ngồi bình thường như các bạn khác, yêu cầu trẻ làm giống các bạn. Nếu trẻ không thích, có thể vẫn chiều theo ý thích của trẻ trong thời gian ngắn rồi lại hướng trẻ về yêu cầu ban đầu.

- Giờ xếp hàng ra vào lớp: Dạy trẻ cách đứng vào hành để đứng cùng các bạn trong lớp. Đôi khi, giáo viên có thể nắm tay dẫn trẻ đi trong hàng vì chính bàn tay giáo viên sẽ giúp trẻ cảm nhận được tình thương.

- Tổ chức cho trẻ tham gia vào hoạt động vui chơi, trẻ thực sự là một chủ thể tích cực (trẻ đi lại, trao đổi, nói năng một cách tự do, tự nhiên giãi bày tình cảm của mình, tự giải quyết, tự trao đổi, tự rút lui, v.v. ). Vì thế, hoạt động vui chơi có ảnh hưởng rất lớn đến các mặt phát triển của trẻ khuyết tật.

- Hoạt động tham quan đi lại là các cuộc dã ngoại trong hoặc ngoài khuôn viên quen thuộc của các trường Mầm non. Giáo viên sẽ đưa trẻ đi tìm hiểu thiên nhiên và cuộc sống. Qua chuyến đi đó, các trẻ sẽ luyện tập cách kiểm soát bản thân, tinh thần đồng đội, tác phong kỷ luật khi đi lại. Điều này thực sự có tác dụng tích cực trong việc giúp trẻ khuyết tật hòa nhập cộng đồng.

- Hoạt động sinh hoạt hàng ngày như ăn, ngủ của trẻ được xây dựng một cách khoa học, hợp lý dựa trên đặc điểm tâm sinh lý của từng lứa tuổi, từng trẻ. Khi thực hiện các hoạt động này phải đảm bảo đúng mốc và số lượng thời gian đã quy định cho từng hoạt động và thực hiện các hoạt động theo một trình tự đã được sắp xếp, tránh đảo lộn.

Sinh viên theo sát để học hỏi giáo viên Mầm non để thấm nhuần nhiệm vụ phải thường xuyên gần gũi, động viên, khuyến khích, tạo điều kiện cho trẻ hòa nhập vui chơi với bạn bè; thường xuyên giáo dục trẻ trong trường, lớp biết thể hiện tình cảm yêu thương, giúp đỡ bạn; giáo dục kỹ năng sống cho trẻ ở mọi lúc mọi nơi; thường xuyên quan tâm theo dõi các hoạt động của trẻ, nhận xét, đánh giá sự phát triển của trẻ theo kế hoạch.

2.3.4. Đánh giá kết quả hoạt động

Căn cứ vào nhận xét của giáo viên Mầm non và nhật kí ghi chép hoạt động của sinh viên, giảng viên có thể đánh giá kỹ năng tìm hiểu nhu cầu, khả năng trẻ khuyết tật ở sinh viên. Giảng viên cũng có thể xây dựng các câu hỏi, bài tập để đánh giá kết quả hoạt động rèn luyện kỹ năng tìm hiểu nhu cầu và khả năng trẻ khuyết tật ở sinh viên sau khi kết thúc trải nghiệm hoạt động tích hợp giáo dục hoà nhập cho trẻ khuyết tật trong tổ chức chế độ sinh hoạt hàng ngày của trẻ ở trường Mầm non.

3. KẾT LUẬN

Tích hợp giáo dục hoà nhập trẻ khuyết tật trong tổ chức chế độ sinh hoạt hàng ngày của trẻ ở trường Mầm non là nhiệm vụ thực hiện giáo dục hoà nhập trẻ khuyết tật ở trường Mầm non. Công tác giáo dục hoà nhập đạt hiệu quả phụ thuộc phần lớn vào việc giáo viên lập kế hoạch giáo dục cá nhân trẻ khuyết tật học hoà nhập và hiện thực hoá kế hoạch trong tổ chức chế độ sinh hoạt hàng ngày của cho trẻ. Rèn luyện kỹ năng lập kế hoạch giáo dục cá nhân trẻ khuyết tật thông qua trải nghiệm tổ chức hoạt động tích hợp giáo dục hoà nhập trẻ khuyết tật trong tổ chức chế độ sinh hoạt hàng ngày của trẻ ở trường Mầm non vừa là nhiệm vụ tự học của sinh viên trong học học phần “Giáo dục hoà nhập”, vừa là phương pháp giảng dạy tích cực của giảng viên theo hướng tiếp cận năng lực giáo dục hoà nhập.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1]. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Quy định về giáo dục hòa nhập đối với người khuyết tật, Thông tư số 03/2018/TT-BGDĐT.
[2]. Lã Thị Bắc Lý (chủ biên), Giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật lứa tuổi mầm non, NXB Đại học sư phạm Hà Nội, 2022.
[3]. Quốc hội, Luật người khuyết tật, Số 51/2010/QH12.

Tin mới hơn

Tin cũ hơn